• تاریخچه محمودآباد


 "نگاهی به تاریخچه محمودآباد"


شهری که اکنون در باره آن سخن می‌گوئیم سابقه تاریخی آن به سال 1307 هجری قمری درزمان ناصرالدین شاه بر می‌گردد. قبل از بازگو کردن تاریخچه محمودآباد باید از آبادی دیگری بنام اهلم سخن به میان آورده شود زیرا محمودآباد وارث و جانشین تمدن آباد است . اهلم اکنون که در ده کیلومتری شمال غربی محمود آباد قرار دارد قصبه بسیارآبادی بود. چنانکه اکنون روستاهای غرب شهرستان محمودآباد اهلمرستاق خوانده می‌شود همواره در کتابهایی که از مازندران نامبرده شده نام اهلم همراه با ناتل و رستمدار آمده است .


چنان بر می‌آید  که قرن دوم هجری تا زمان افول ستاره اقبال آمل (تا زنان زندیه و افشار)‌اهلم برای آن شهر بزرگ پیش بندری فعال و پررونق بود. مکان قصبه اهلم دقیقا مشخص نیست اگر بندر بودن آن پذیرفته شود باید مکانش نزدیکتربه دریا باشد زیرا اکنون اهلم تا دریا فاصله دارد. وجود یک آبادی بزرگ مثل خشت سر همراه با امامزاده صالح با سابقه طولانی این ظن را بر می‌انگیزد که شاید این روستا در گذشته اهلم بوده یا به طریق با آن قصبه آباد ارتباط تنگاتنگ داشته است . گذشته از اهلم باید در شرق محمودآباد کنونی از بندری بنام دریابار نام برد که بندری فعال بود . که اکنون مکان دقیق آن مشخص نیست تمام این مطالب گویای این واقعیت است که محمود آباد کنونی از دیر باز توانایی بندر شدن را دارا بود اما شهری که اکنون محمود آباد خوانده می‌شود سابقه و گذشته آن به زمان سلطنت ناصرالدین شاه بر می‌گردد . قبل از زمان ناصرالدین شاه بزرگترین  آبادی منطقه تلیکسر بود که درآن روزگار محل بود و پاش و سکنی مالکان منطقه و مکان رتق وفتق امور بود . به این دلیل در آن حوزه علمیه و مسجد جامع بزرگی قرار داشت .


روستای محمود آباد در زمان ناصرالدین شاه بسیار کوچک بود که این منطقه در مکانی که اکنون از مرکز شهر به سمت شرق کشیده می‌شود واقع بود. دقیقا زمان پیدایش این روستا معلوم نیست اما در شرق محمودآباد کنونی رودخانه ای نسبتا بزرگ بنام چایرود وجود داشت با آبادی زیادی در اطراف آن در مسیر این رود شش روستای بزرگ دیگر بنامهای کلاهه شیربار نهک کش بند کلا پیدسرا و تشبندان قرار داشت که تبر آباد بر این مناطق مرکزیت داشت و در همین تبرآباد کارخانه بزرگ چوب بری ساخته شده بود که از چوبهای انبوه جنگل اطراف استفاده می‌شد و همین کارخانه بیشترین چوبهای تراوس برای ریلهای راه آهن محمودآباد به آمل را فراهم آورده بود آبادی تبر آباد بسیار پر رونق بود و محدوده آن تا دهانه رودخانه شهرود امروز امتداد داشت.


محمودآباد فعلی جزء محدوده تبر آباد بود. جا دارد که نام باستانی تبر آباد بار دیگر با نام فراگیر تبرستان احیا شده و برای عمومیت یافتن شهرستان بر روی (این ) شهر گذاشته شود. تبرآباد محل زندگی تیولدار منطقه بود و از آنها قصرهای  بزرگ بجا مانده بود سه قصراز همه مهمتر بود که بترتیب : قصر دو برادر بنام پولا و هولاخان و قصر سومی بنام نرگس خاتون (نرگس تپه ) از همه معروفتر بودند.


 بنا به گزارش محققان، محمد حسن خان امین الضرب اصفهانی، که با هدف ایجاد راه آهن و بندرگاه، این منطقه را از مالکین تلیکسری خریده است؛ به نام فرزند خود (محمود) محمود آباد، نامگذاری نمود.


شهر فعلی محمودآباد، قدمت تاریخی بسیاری دارد. اگرچه تاریخ محمودآباد، با روستای تاریخی اهلم، در مجاورت آن یکی دانسته شده است؛ ولی تا دوره ناصرالدین‌شاه، تنها اثر معماری مهم، راه ساحلی شاه عباسی و یک امامزاده بوده‌است.

 

آغاز احداث بنای فعلی شهر محمودآباد، به حاج محمدحسن‌خان اصفهانی (پدر محمدحسین امین‌الضرب) در دوره ناصرالدین‌شاه بر می‌گردد. او اقدام به ساخت مسجد، کاروانسرا(بعدها قلعه)، بندر، حمام، ساختمان تجاری، ابنیه مسکونی و همچنین راه‌آهن کوچکی از بندر تا دامنه‌های البرز در جنوب شهر نمود. این راه‌آهن مدتی، بعد با کارشکنی درباریان و به بهانه به خطر افتادن جان چارپایان منطقه برچیده شد از این دوره تا زمان رضا شاه، آبادانی شهر رو به تخریب می‌رفت.


در سال ۱۳۰۸ محمودآباد، مجددا مورد توجه واقع شد. نقشه شهر در آن اجرا گشت. سه خیابان اصلی و چندین خیابان فرعی در آن احداث گردید. تا این زمان، از ساختمان‌های دوره ناصری هیج اثری نبود. در عوض کارخانه شالیکوبی احداثی در آن مجددا" به زندگی در آن رونق داد. اسکله جدید و چند انبار بزرگ در شهر ایجاد شد و این شهر به مرکز صدور برنج و کنف به شوروی مبدل شد. (خط آهن کوتاهی، کارخانه شالیکوبی را به اسکله جدید اتصال میداد) صادرات کالا از این بندر موجب نیاز به ساختمان گمرک شد. پس از آن نیز پرورش کرم ابریشم به شهر رونق داد. به همین منظور، یک کارخانه پیله کشی نیز در مجاورت کارخانه شالیکوبی، ایجاد شد.ابریشم تولیدی به کارخانه ابریشم بافی چالوس منتقل میشد.(توسعه محمود آباد، آن را به بخشی کوچک مبدل نمود؛ که کارخانه برق، ادارات گوناگون از جمله؛ اداره طرق و اداره املاک و همچنین ساخت منازل مسکونی جدید و نوساز را در پی داشت  اگرچه به دنبال وقایع شهریور بیست، رونق محمودآباد، برای چندسال دچار وقفه شد، ولی با قدرت گرفتن حکومت مرکزی، در سال ۱۳۳۵ ساختمان شهرداری محمودآباد، ایجاد گردید و درسال ۱۳۵۱ نیز با تصویب مجلس شورای ملی، محمودآباد، به مرکز بخش مبدل شد. شهر محمود آباد، در جنوب دریای خزر، و در دشت، قرار گرفته و زمینهای آن مسطّح و شیب آن ۵% تا ۱% می‌باشد.


ا ز سال ۱۳۲۸ که شهرداری در محمودآباد شروع به کار کرد، این شهر از محلات زیر تشکیل می‌گردید.

آهو محله؛ سوراخ مازو؛جعفر آباد توسکا محله؛


بر اساس اسناد فرمانداری در سال ۱۳۵۴، بخشداری در محمود آباد تأسیس گردید.


قدیمی ترین محله‌های محمودآباد را، میتوان:

سوراخ مازو (سوراخ مازو سفلی، سوراخ مازو علیا و سوراخ مازو وسطی) و آهومحله، ذکر کرد.